Shirin Ildiz O‘Simligi Va Uning Dorivor Xususiyatlari

Abstract

Shirin ildiz, ilmiy nomi Glycyrrhiza glabra bo‘lgan o‘simlik, dukkakdoshlar (Fabaceae) oilasiga mansub ko‘p yillik o‘t o‘simligidir. U shirinmiya, qizilmiya yoki licorice deb ham ataladi. Bu o‘simlik qadimdan insoniyatga ma’lum bo‘lib, uning ildizi shirin ta’mga ega bo‘lgani uchun shunday nomlangan. Shirin ildizning vatani O‘rta Osiyo, Yaqin Sharq va Janubiy Yevropa hisoblanadi. Hozirgi kunda u Osiyo (jumladan, O‘zbekiston, Xitoy, Eron), Yevropa (Italiya, Ispaniya) va boshqa mintaqalarda yetishtiriladi.O‘zbekistonda shirin ildiz asosan Qoraqalpog‘iston, Xorazm viloyati va boshqa daryo bo‘ylarida tabiiy holda o‘sadi. U chuqur ildiz tizimiga ega bo‘lib, sho‘r va qurg‘oqchil tuproqlarda ham o‘sishga moslashgan. O‘simlikning balandligi 1-2 metrga yetadi.

Shirin ildiz qadimgi Misr, Xitoy, Yunoniston va Rimda dorivor vosita sifatida ishlatilgan. Abu Ali Ibn Sino o‘z asarlarida uni yo‘tal, oshqozon kasalliklari va boshqa holatlarda tavsiya etgan. Zamonaviy tibbiyotda ham u keng qo‘llaniladi, chunki ildizida glycyrrhizin (shirinlik beruvchi modda), flavonoidlar, saponinlar, polisaxaridlar va boshqa biologik faol birikmalar mavjud. Glycyrrhizin saxarozadan 50 baravar shirinroqdir. Bu o‘simlik nafaqat tibbiyotda, balki oziq-ovqat (shirinliklar, ichimliklar), tamaki va kosmetika sanoatida ham ishlatiladi. O‘zbekistonda shirin ildiz eksporti muhim iqtisodiy ahamiyatga ega.