Murakkab Konstruktiv Shakldagi 3d Ob’ektlarni R-Funktsiya Yordamida Modellashtirish - Nuraliyev Faxriddin Murodillayevich; Safarov Shohruh Sharofovich; Norboyeva Nurjahon Mamasoat qizi (Journal of Innovation in Education and Social Research, 2025)
Ushbu maqolada murakkab konstruktiv shakldagi uch o‘lchamli (3D) ob'ektlarni R-funksiyalar yordami bilan modellashtirish usullari batafsil o‘rganiladi. 3D modellashtirish zamonaviy sanoat, qurilish, aerokosmik injiniring, tibbiy vizualizatsiya va kompyuter grafikasi sohalarida keng qo‘llanilib, har bir ob'ektning geometriyaviy murakkabligi va aniqligini ta'minlash zaruriyati ortib bormoqda. Murakkab shakl va strukturali ob'ektlarning aniq matematik modellarini yaratish uchun R-funksiyalar o‘zining mantiqiy moslashuvchanligi, bo‘lakli aniqlash imkoniyati va kompleks geometrik operatsiyalarni sodda shaklda ifodalash xususiyatlari bilan ajralib turadi. Maqolada R-funksiyalar nazariyasining asosiy prinsiplari bayon etilib, ular yordamida 3D ob'ektlarni konstruktiv-geometrik shakllantirish (Constructive Solid Geometry, CSG) metodologiyasi bilan birlashtirilgan yondashuv taklif etiladi. Har xil oddiy shakllarning (kub, sfera, silindr va boshqalar) boolean operatsiyalari orqali birlashtirilishi natijasida hosil bo‘lgan murakkab geometrik obyektlar R-funksiyalar asosida ifodalanadi va bu orqali ob'ekt yuzalarining uzluksizligi va farqliligi ta'minlanadi. Maqolada, shuningdek, R-funksiyalar yordamida hosil qilingan modellarni kompyuter grafikasi vositalarida samarali tasvirlash va tahlil qilish imkoniyatlari tahlil qilinadi. Yuzalar va hajm elementlari aniqligi, topologik izchillik va geometriyaviy silliqlik kabi sifat ko‘rsatkichlari ko‘rib chiqiladi. R-funksiyalar yordamida modellashtirishning an'anaviy poligon modellashtirish va splayn asosidagi metodlardan ustun jihatlari — ya'ni analitik aniqlik, parametrik moslashuvchanlik va soddalashtirilgan boolean operatsiyalar bajarilishi — chuqur tahlil qilinadi. Natijada, maqola 3D murakkab konstruktsiyalarning analitik modelini yaratish, ularni raqamli formatda ifodalash va keyinchalik mexanik tahlil yoki grafik vizualizatsiyada qo‘llash imkonini beruvchi samarali metodikani taklif qiladi. R-funksiyalarga asoslangan yondashuv, ayniqsa, avtomatlashtirilgan dizayn tizimlari (CAD), raqamli egizaklar (Digital Twins) va kompyuter yordamida ishlab chiqish (CAE) jarayonlarida muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot natijalari, amaliy modellashtirish loyihalarida murakkab shaklli obyektlarning sifatli va samarali ifodalanishi uchun R-funksiyalar metodologiyasining istiqbolli yondashuv sifatida qo‘llanilishini ko‘rsatadi.